Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U.2017.1566 z późn. zm.) przewiduje tworzenie stref ochronnych ujęć wody w celu zapobiegania zanieczyszczaniu ujmowanej wody i ochrony zasobów wodnych. Zgodnie z art. 120 tej ustawy ustanawianie stref ochronnych ujęć wody (zwanych dalej strefami ochronnymi) służy zapewnieniu odpowiedniej jakości wód ujmowanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia oraz zakładów wymagających wody wysokiej jakości, a także ochronie zasobów wodnych.

Art. 121 ust. 1 definiuje, że strefa ochronna to obszar ustanowiony na podstawie przepisów prawa (w trybie określonym w art. 135 ust. 1), na którym obowiązują określone nakazy, zakazy i ograniczenia w zakresie użytkowania gruntów i korzystania z wód. Innymi słowy, jest to wyznaczony teren wokół ujęcia wody, podlegający szczególnym rygorom mającym chronić czystość i wydajność ujęcia.

Strefy ochronne ujęć wody dzielą się na dwa podstawowe rodzaje, określone w art. 121 ust. 2:
- strefy ochronne obejmujące wyłącznie teren ochrony bezpośredniej,
- strefy ochronne obejmujące teren ochrony bezpośredniej i teren ochrony pośredniej.

Teren ochrony bezpośredniej i teren ochrony pośredniej są ustawowo wyodrębnionymi obszarami składającymi się na strefę ochronną:

- Teren ochrony bezpośredniej to obszar bezpośrednio otaczający urządzenia służące do poboru wody (studnie, ujęcia powierzchniowe itp.), który wymaga najsurowszej ochrony. Na tym terenie obowiązują szczególne ograniczenia, o których mowa w dalszych przepisach (Art. art. 127–129).

- Teren ochrony pośredniej to szerszy obszar wokół terenu ochrony bezpośredniej, zwykle obejmujący zlewnię lub strefę zasilania ujęcia, gdzie wprowadza się pewne zakazy i ograniczenia mające na celu ochronę jakości wody dopływającej do ujęcia.

Strefa ochronna obejmująca wyłącznie teren ochrony bezpośredniej jest obowiązkowo ustanawiana dla każdego ujęcia wody wykorzystywanego do zaopatrzenia ludności lub działalności wymagającej wody wysokiej jakości (art. 121 ust. 3). Wyjątek stanowią jedynie ujęcia wody służące do zwykłego korzystania z wód, czyli niewielkie ujęcia na własne potrzeby, które nie wymagają ustanawiania strefy ochronnej.

Prawo wodne różnicuje sposób wyznaczania stref ochronnych w zależności od rodzaju ujmowanej wody:

- Dla ujęć wód podziemnych strefa ochronna (jeśli obejmuje teren ochrony pośredniej) musi uwzględniać zasięg obszaru zasilania danego ujęcia. Zgodnie z art. 122, teren ochrony pośredniej ujęcia wód podziemnych pokrywa się z naturalnym obszarem zasilania ujęcia. Art. 123 ust. 1 stanowi, że teren ten wyznacza się na podstawie ustaleń zawartych w dokumentacji hydrogeologicznej dla danego ujęcia wody. Dokumentacja hydrogeologiczna określa m.in. zasięg strefy, z której wody podziemne dopływają do studni czy źródła. Ponadto Art. 123 ust. 2 wprowadza zasadę, że jeżeli czas przepływu wód podziemnych od granicy obszaru zasilania do punktu poboru jest dłuższy niż 25 lat, to teren ochrony pośredniej wyznacza się, uwzględniając obszar odpowiadający 25-letniemu czasowi wymiany wód w warstwie wodonośnej. Oznacza to, że dla bardzo rozległych obszarów zasilania strefa pośrednia może zostać ograniczona do tej części, z której woda dopływa do ujęcia w ciągu 25 lat – co jest rozwiązaniem praktycznym, by nie wyznaczać nadmiernie dużych obszarów ochronnych.

- Dla ujęć wód powierzchniowych (np. rzek, jezior) strefę ochronną wyznacza się w sposób zapewniający trwałe utrzymanie odpowiedniej jakości i ilości wody pobieranej. Art. 124 ust. 1 wskazuje, że strefę ochronną ujęcia wód powierzchniowych określa się tak, aby trwale zapewnić jakość wody zgodną z przepisami (tj. wydanym na podstawie Art. 74 ust. 1 ustawy Rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody powierzchniowe wykorzystywane do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi) oraz zabezpieczyć wydajność ujęcia. Art. 124 ust. 2 stanowi, że wyznaczenie takiej strefy odbywa się na podstawie dokumentacji hydrologicznej danego ujęcia – analogicznie do ujęć podziemnych, lecz z uwzględnieniem warunków hydrologicznych (np. przepływy rzeki, charakterystyka zlewni). Co istotne, art. 124 ust. 3 dopuszcza, że strefa ochronna ujęcia wody z potoku górskiego lub górnego biegu rzeki może obejmować całą zlewnię cieku powyżej ujęcia. Oznacza to, że w przypadku ujęć powierzchniowych zlokalizowanych wysoko w dorzeczu, cały obszar, z którego spływa woda do tego ujęcia, może zostać objęty ochroną jako teren ochrony pośredniej.

Podsumowując, strefy ochronne ujęć wody mogą być ograniczone tylko do bezpośredniego otoczenia ujęcia (gdy ustanawia się wyłącznie teren ochrony bezpośredniej) albo obejmować dodatkowo szerszy obszar (teren ochrony pośredniej) zależny od zasilania ujęcia. W obu przypadkach celem jest ochrona ujmowanej wody przed zanieczyszczeniem i zapewnienie bezpiecznej eksploatacji ujęcia.

• Wróć do spisu.